خود باقى نمىنهاد . و از جمله روش آن حضرت در رابطه با امّت اين بود كه اهل فضل را به عنايت خود ويژه مىداشت ، و هر كس را به مقدار فضيلتى كه در دين داشت احترام مىكرد . برخى يك حاجت ، برخى دو حاجت و برخى چندين حاجت داشتند و حضرت به رسيدگى آنها مىپرداخت و آنان را سر گرم اصلاح كار خودشان و مردم مىكرد ، از كار و بارشان مىپرسيد و آنچه را لازم بود به آنان خبر مىداد و مىفرمود : « بايد حاضران به غايبان برسانند ، و حاجت كسانى را كه به من دسترسى ندارند به من برسانيد ، زيرا هر كه حاجت كسانى را كه دسترسى به سلطان ندارند به گوش سلطان برساند خداوند قدمهاى او را در روز قيامت ثابت و استوار سازد . » در مجلس آن حضرت جز اين گونه مطالب گفته نمىشد و از كسى غير آن را نمىپذيرفت . آنان براى درك فيض و طلب علم خدمت حضرتش شرفياب مىشدند و بىآنكه چيزى فرا گيرند پراكنده نمىشدند ، و چون از آن مجلس بازمىگشتند خود رهنمايانى بودند . وضع خارج از منزل پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و از پدرم امير مؤمنان عليه السّلام از وضع رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله در خارج از منزل پرسيدم كه چگونه رفتار مىكرد ؟ فرمود : رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله زبان خود را از سخنان غير لازم باز مىداشت . با مردم انس مىگرفت و آنان را از خود رميده نمىساخت . بزرگ هر قومى را گرامى مىداشت و او را بر آنان مىگماشت . از مردم مىپرهيخت و خود را از آنان مىپاييد بدون آنكه از آنان روى گرداند يا با آنان بد خلقى كند . از ياران خود سراغ مىگرفت و از مردم از آنچه در ميان آنان مىگذشت پرسش مىنمود . هر كار نيكى را تحسين و تقويت مىكرد و هر كار زشتى را تقبيح مىكرد و خوار مىشمرد . در كارها ميانه رو بود و افراط و تفريط نداشت . از